Gisterenavond werd het laatste deel uitgezonden van een drieluik over de geschiedenis van ons beroemdste televisieduo aller tijden. Opvallend was hun eerlijkheid en zelfkritiek. Volmondig gaven ze toe dat niet alles wat ze hadden gemaakt briljant is geweest. Misschien hadden ze er beter aan gedaan om eerder te stoppen. Kees stortte in maar Wim ging nog door. Achteraf heeft Wim daar spijt van. Ik zag Wim worstelen, zegt Kees. Op de vraag wat voor de jongeren en toekomstige generaties nog interessant aan hun oeuvre is, antwoordde Kees: “Jacobse en van Es.”
Kees van Kooten en Wim de Bie beginnen als de Klisjeemannetjes bij de radio in 1963. Vanaf 1969 zien we ze op televisie. Eerst bij Hadimassa en later bij Het Gat van Nederland. In 1974 krijgen ze bij de VPRO hun eigen show. De formule die ze daarvoor bedenken is uniek: het Simplisties Verbond, een fictieve organisatie met een eigen logo en keurmerk. Koot en Bie blijven zich ontwikkelen en voegen iedere keer verrassende elementen aan hun programma toe. Een opvallend verschil met andere komische duo’s is dat de klassieke rolverdeling van aangever en inkopper langzaam verdwijnt. Van Kooten en de Bie spelen zichzelf.
Het echte grote succes komt met Jacobse en van Es, twee Haagse scharrelaars. De Tegenpartij wordt opgericht. Sommige scènes zijn zo levensecht dat een deel van de kijkers in de Tegenpartij gaat geloven. Dit zijn de gloriejaren van Kees en Wim en dat vinden ze achteraf dus zelf ook. Op Jacobse en Van Es volgt een periode waarin ik ze persoonlijk niet zo sterk vond maar dan komen ze in 1988 met Keek op de Week. Opnieuw een ijzersterke formule en een voor die tijd technisch hoogstandje. De livebeelden uit de studio worden knap gemixed met vooraf opgenomen beeldmateriaal waarbij Koot en Bie in discussie gaan met de typetjes die ze in de filmbeelden spelen. Ze krijgen het voor elkaar om zonder reclameblok met hun commentaar direct aan te sluiten op het nieuws van 8 uur.
Na vijf zeer succesvolle seizoenen Keek op Week, valt definitief het doek en komen er nieuwe programma’s van het duo voor in de plaats. Krasse Knarren, In Bed Met, Deksel van de Desk en tot besluit weer een Van Kooten en De Bie. Terugblikkend zeggen Van Kooten en De Bie dat die laatste vijf jaar niet hun beste tijd is geweest. Er zijn afleveringen die ik nooit heb willen terugzien, bekent Wim eerlijk.
1998, op een kwade dag ontdekt Kees van Kooten dat hij is opgebrand. Hij stort volkomen in. Eigenlijk zat dat moment er al langer aan te komen maar hield Kees het geheim. Wim de Bie had graag door willen gaan maar heeft er begrip voor dat Kees een streep zet onder 40 jaar samenwerking. Definitief afscheid nemen van de televisie doen ze niet. Ze komen incidenteel nog enkele malen terug. De erfenis van het duo omvat niet alleen vermakelijk beeldmateriaal, ook ons taalgebruik is door Van Kooten en De Bie verrijkt. Er bestaat een lijst van hun neologismen die je hier kunt raadplegen.
Het leukste aan het drieluik vond ik het kijkje achter de schermen. Met simpele middelen en een klein team vaste medewerkers, is jarenlang één van de meest succesvolle televisieseries geproduceerd. Voor het decor werd een deel van het huis van Kees van Kooten gebruikt. Voor Keek op de Week bouwden ze een miniatuur studio in de erker van een VPRO villa. Barbara Kits, de vrouw van Kees, speelde diverse rollen en de moeder van Kees deed ook mee. Al het materiaal, zoals de pruiken en kleding, is nog bewaard gebleven. Ook alle afleveringen (1600) zijn zorgvuldig opgeslagen. Zelfs de vele aantekeningen en alle teksten zijn keurig opgeborgen voor het nageslacht.
Bijna ongelooflijk is dat de teksten van te voren woord voor woord werden opgeschreven. Voor de kijker leek het alsof het duo improviseerde maar dat was niet het geval. Als ervaringsdeskundige weet ik hoe moeilijk het is om lappen tekst uit je hoofd te leren. Van Kooten en De Bie hadden daar blijkbaar geen moeite mee. Daarnaast deden ze typetjes met specifieke loopjes, gebaren en stemverbuigingen. Heel knap om die typetjes, soms na vele jaren, te kunnen herhalen.
Wat ik altijd heb gewaardeerd is dat we op het duo geen etiket konden plakken. Een politieke voorkeur deden ze niet aan. Zowel links- als rechtsdenkend Nederland werd op de hak genomen. Daarnaast zagen we de types die onze buren konden zijn maar dan wel flink uitvergroot. Van herkenbare situaties een komische act maken waar de volgende dag half Nederland over spreekt was hun grote kracht. In zekere zin borduren Koefnoen en de TV-kantine voort op de door Van Kooten en De Bie ingeslagen weg. Toch is er een duidelijk verschil.
Indien er wekelijks actuele teksten en sketches moeten worden verzonnen is het bij televisie gebruikelijk dat hiervoor een team schrijvers wordt ingehuurd. Niet bij Van Kooten en De Bie. Zij deden alles zelf. Toch hebben ze een deel van hun succes ook te danken aan grimeur Arjen van der Grijn die op basis van een paar steekwoorden de typetjes uiterlijk gestalte gaf. Ik ben een keer bij Arjen van der Grijn thuis geweest. Hij woonde toen in Muiderberg. Dat was in de periode Keek op de Week. Zijn woning stond vol met pruiken en rekwisieten die allemaal bestemd waren voor Van Kooten en De Bie. De pruiken, snorren en baarden maakte Arjen zelf. Het vak had hij geleerd van de pruikenmakers van de firma Michels, de absolute top destijds.
Kees van Kooten en Wim de Bie zijn de zeventig gepasseerd. Helemaal op hun lauweren rusten doen ze niet. Kees heeft zich toegelegd op het schrijven van boeken en Wim de Bie tot 2011 op producties voor het internet. Op de vraag aan Wim de Bie of hij het niet erg vindt dat de jongere generatie nauwelijks weet wie Kees van Kooten en Wim de Bie zijn, antwoordde hij: “dat is alleen maar goed. Het is ook heerlijk om over straat te lopen en niet herkend te worden.”
De eerste aflevering “Van Kooten en De Bie Sloegen Weer Toe” trok 1.895.000 miljoen kijkers. De tweede aflevering 1.619.000 miljoen. (Bron www.kijkonderzoek.nl) Voor de VPRO zijn dat uitzonderlijk hoge kijkcijfers. Het geeft wel aan we het tweetal nog niet vergeten zijn. Natuurlijk haakt de VPRO er handig op in door betaalde downloads aan te bieden en met een DVD-box te komen. Succes uitmelken noemen we dat.
