Vrijdag was ik aanwezig bij een goochelshow en genoot ik van het enthousiasme waarmee kinderen zich in de maling lieten nemen. Het repertoire van de goochelaar (Aarnoud Agricola) week nauwelijks af van de simpele trucjes waarmee ik in mijn jeugdjaren mijn klasgenootjes vermaakte. Geen spektakel dus zoals we kennen van Hans Klok, Christian Farla of David Copperfield maar eenvoudig entertainment. Het effect was echter verbluffend. Op de foto hierboven een momentopname waarbij het jongetje links in zijn hand een verfroller toont die even daarvoor nog uit drie stukjes bestond.
Bij het zien van de goochelshow moest ik terugdenken aan mijn kinderjaren. Toen was een goochelaar of poppenkastspeler op je verjaardagsfeestje een bijzondere belevenis. Goochelen wilde ik ook leren. Mijn vader kende door zijn werk drievoudig wereldkampioen goochelen Fred Kaps. Hij adviseerde om mij mee te nemen naar de goochelstudio van Henk Vermeyden. Vermeyden was na de oorlog de grote promotor van de Nederlandse goochelkunst. Hij bedacht en verkocht vele trucs. Hoewel Vermeyden in 1988 is overleden, leeft zijn naam voort door de naar hem genoemde Trofee; een felbegeerde onderscheiding onder de beroepsgoochelaars.
De ontmoeting met Henk Vermeyden zal ik nooit vergeten. In een statig pand aan één van de Amsterdams grachten werd ik met mijn vader ontvangen in zijn studio. Vermeyden liet achter elkaar een aantal trucs zien: rode limonade uit lege glazen, gekleurde doekjes die in ballen veranderden, gekleurde linten die plotseling verdwenen en elders aan elkaar geknoopt weer te voorschijn kwamen, een magnetische goochelstok waaraan een glas gevuld met water bleef hangen en het raden van gedachten met een magische dobbelsteen. Dat was het programma wat hij voor mij als beginneling had bedacht. Veel verder ben ik nooit gekomen. Toch heb ik de trucjes eindeloos op feestjes en verjaardagen gedemonstreerd. Keer op keer oogstte ik er succes mee. Wat dat betreft heeft de investering van mijn vader het geld opgebracht maar er zat geen professionele tovenaar in mij.
Vreemd genoeg hebben goochelaars altijd mijn pad gekruist. Ooit heb ik een televisieformat met goochelaars bedacht dat door Ted de Braak werd gepikt. Met wereldkampioen goochelen Richard Ross heb ik diverse keren samengewerkt evenals met Flip Hallema. Wat me daarbij is opgevallen dat hun succes niet zit in de complexiteit en het technisch vernuft maar in de presentatie. De meeste trucjes zijn eenvoudig te verklaren. Het belangrijkste bij goochelen is niet de truc maar het opwekken van de illusie. Dat kun je doen door toepassing van visuele effecten of door de manier waarop je de truc met een goed verhaal brengt.
Technisch gezien zou ik deze goochelshow met enige oefening kunnen evenaren. Het zou me geen succes opleveren want daar is meer voor nodig zoals een jarenlange ervaring in het werken met kinderen en de juiste benadering. De goochelaar die ik afgelopen vrijdag aan het werk zag beheerst de presentatietechniek tot in de toppen van zijn vingers. Hij speelde naadloos in op de reacties van zijn jeugdig publiek. Dat is een kunst want de kinderen van tegenwoordig zijn verwend. Ze zien van alles op de televisie en kunnen soms beter omgaan met computers dan hun ouders. Des te moeilijker de krachtinspanning om de aandacht vast te houden. Dat deed de goochelaar voortreffelijk. Hij betrok zijn jeugdige toeschouwers van minuut tot minuut bij zijn show. Natuurlijk wilden alle kinderen de goochelaar op het podium komen assisteren. Dat leverde voor de volwassen toeschouwers vermakelijke taferelen op. De uitverkoren kinderen hadden zelf niet in de gaten dat ze door de goochelaar flink in de maling werden genomen en vatten hun taak als zijn assistent serieus op.
Goochelen voor kinderen is dus nog dankbaar werk. Poppenkastspelers hebben het moeilijker zo verklaarde mij de goochelaar na afloop. Daar is geen belangstelling meer voor. Buiksprekers hebben meer aftrek. Dat hij deze tak van het entertainment voor kinderen ook beheerst demonstreerde hij na de pauze. Opnieuw wist hij de kinderschaar, inclusief ouders, een half uur te boeien met klassieke buiksprekers grappen. Je kent het vast wel: de pop die altijd stout is en niet doet wat zijn meester hem opdraagt was de rode draad van de voorstelling. Niet vernieuwend of origineel maar wel succesvol.
De goochelaar, voorzitter van de Magische Kring Centraal Nederland, beheerst ook de meest spectaculaire goochelkunsten, maar legde me uit dat het juist de klassiekers zijn die de tand des tijds overleven. Een aantal jaren geleden stopte hij met zijn spektakelshows en koos hij ervoor om terug te keren naar de eenvoud. Hij maakte een vergelijking met de ouderwetse Sinterklaasliedjes. In de loop van de jaren zijn er regelmatig pogingen ondernomen om nieuwe te bedenken maar “zie ginds komt de stoomboot” of “hoor wie klopt daar kinderen” en “de maan schijnt door de bomen” zijn nog altijd populair.
Aarnoud Agricola treedt gemiddeld zo’n keer of vijftien in de maand op. Daarmee vergaart hij een meer dan uitstekend maandinkomen. Dat is hem van harte gegund. Wat ik niet had verwacht is dat hij zijn bestaansrecht ontleent aan een repertoire dat bijna zo oud is als de spreekwoordelijke weg naar Rome. Dat is verbazend. Aan de andere kant verrassend om te ontdekken dat een kindergeest ondanks de opvoedkundige veranderingen en technologische vooruitgang nog te vermaken is met goocheltrucs en grappen waar wij in onze kinderjaren zoveel plezier aan hebben beleefd.
Wat deze goochelaar me afgelopen vrijdag opnieuw heeft geleerd is dat je succes niet zit in het bedenken van nieuwe, spectaculaire effecten. Het is de wijze waarop je het presenteert. We leven in een consumptiemaatschappij en willen als maar meer, beter en nieuwer. Relaties maar ook banen zijn wegwerpproducten geworden. Kinderen worden bedolven onder het luxe speelgoed want dan hoeven wij ze niet te vermaken. Misschien is dat mede de kracht van deze goochelaar: hij was er die middag helemaal voor de kinderen en heeft ze een onvergetelijke voorstelling bezorgd.
Ko, ken jij deze goocheltruc ook?
@Visie, nee die kende ik niet maar hij is reuze leuk.