Gelukkig doen zich maar weinig rampen in ons land voor. Maar als er eens iets gebeurt dan zijn de rampen altijd omgeven door geheimzinnigheid waardoor de complottheorieën al snel de kop op steken. Zo ook met de vuurwerkramp te Enschede. Misdaadjournalist Simon Vuyk (Revu) specialiseerde zich in vuurwerk. Hij deed onderzoek naar de ramp in Enschede, schreef het boek De Waarheid achter de Vuurwerkramp en kwam tot een verrassende ontdekking. (link naar Pauw & Witteman)
Complotdenkers hebben jarenlang aangenomen dat afgekeurde landmijnen, die met of zonder medeweten van de plaatselijke autoriteiten bij SF Fireworks lagen opgeslagen, de oorzaak van de vuurwerkramp zijn geweest. Het bewijs dat die munitie er zou hebben gelegen is nooit geleverd. Evenmin kon worden hard gemaakt dat (ex-medewerker?) André de Vries de brandstichter was. Wel duidelijk werd dat er gesjoemeld is met de milieuvoorschriften en er sprake was van illegaal vuurwerk. Daarvoor werden de beide directeuren van SF Fireworks in hoger beroep tot 1 jaar celstraf veroordeeld.
De schuldvraag is duidelijk, die lag bij de eigenaren van SF Fireworks. Maar hoe kon de ramp ontstaan? De hoeveelheid vuurwerk die lag opgeslagen zou volgens experts een ramp met een dergelijk grote omvang nooit veroorzaakt kunnen hebben. TNO schijnt de ramp te hebben nagebootst en kwam toen tot de onthutsende ontdekking dat de kracht van het vuurwerk ruim 25 maal groter was dan ooit is aangenomen. Dat verklaart veel maar niet alles.
Simon Vuyk komt met nieuws. Onschuldige ijsfonteintjes, in elke feestartikelen winkel te koop, hebben de ramp veroorzaakt. Die ijsfonteintjes blijken gevuld met een kleine hoeveelheid buskruit te zijn. Buskruit is uiterst explosief. Grote hoeveelheden van die ijsfonteintjes bij elkaar kunnen letterlijk rampzalig zijn als het buskruit met andere stoffen in aanraking komt. En dat is wat volgens Simon Vuyk gebeurde. Bovendien ontdekte Simon dat de ijsfonteintjes die SF Fireworks leverde van een extra lading buskruit waren voorzien. De afnemer van die fonteintjes zou er huizen mee opblazen.
We gaan even Google raadplegen en zoeken op “buskruit” Er staat o.a.: “de explosieve kracht van zwart kruit is betrekkelijk gering.” Maar ook dat het kruit een druk opbouwt. En dat is wat er volgens Vuyk gebeurde. Die theorie klopt aardig als we zien dat de grote explosie kwam op het moment dat de Brandweer het sein “brand meester” gaf. Filmbeelden van de grote explosie tonen aan dat iedereen verrast werd. We weten hoe dramatisch de afloop was.
Was niemand op de hoogte van het feit dat ijsfonteintjes in combinatie met ander vuurwerk levensgevaarlijk zijn? “Natuurlijk was men dat”, zegt Simon, die wijst op de vuurwerkramp die 9 jaar eerder in Culemborg plaatsvond. Daar lagen die ijsfonteintjes ook opgeslagen. Toen werd de brandweer op veilige afstand gehouden. Want, zoals we op Wiki kunnen lezen, heeft blussen met water een averechts effect.
Het boek van Vuyk is pas een dag oud. Ik heb nog niet de gelegenheid gehad om het te lezen en moet dus afgaan op hetgeen Simon Vuyk bij Pauw en Witteman over zijn onderzoek heeft gezegd. We zijn geneigd al snel tal van complotten te veronderstellen als we geen bevredigend antwoord krijgen over de oorzaak van een ramp. Nu zal ik de laatste zijn die beweert dat we een eerlijke en transparante overheid bezitten. Integendeel. Ik denk dat er genoeg in de doofpot wordt gestopt en geloof in de macht van het “old boys netwerk”. Maar soms is een samenloop van omstandigheden waar niemand aan denkt de oorzaak van een catastrofe. Toch geeft Vuyk de Staat de schuld van de ramp. Hij zal die beschuldiging wel onderbouwd hebben alleen zullen we daarvoor dus zijn boek moeten lezen.
Nog altijd zijn er mensen die geloven dat de aanslag op de Twins het werk van de Amerikaanse overheid is geweest. Ze denken dat er vooraf explosieven zijn geplaatst. Jazeker! Dat waren ijsfonteintjes… Ik maak dit zijsprongetje omdat ik niets van die complottheorie geloof. Er wordt veel te ingewikkeld gedacht. Hooguit zou je kunnen veronderstellen dat de Amerikaanse overheid van de voorbereidingen van aanslag op de hoogte was en bewust niet heeft ingegrepen. Dat is de enige theorie die eventueel mogelijk is maar ik onwaarschijnlijk acht.
We keren weer terug tot de vuurwerkramp. Een andere hardnekkige roddel is dat de ramp het werk was van bierbrouwer Heineken. Hij wilde concurrent Grolsch treffen. Was er sprake van brandstichting? “Nee”, zegt Simon Vuyst. Hij gelooft in een bedrijfsongeval. Het zou niet de eerste keer zijn dat een achteloos weggeworpen peuk de oorzaak van een grote brand is. Andere mogelijkheid is een simpele vonk. Het was immers vrij warm zomerweer. Ik kan me 13 mei 2000 nog herinneren want ik kwam toen net thuis van het strand en hoorde op de radio al over de grote ramp in Enschede. Zo’n dag vergeet je niet snel.
Wie aan de vuurwerkramp zonder meer persoonlijke herinneringen heeft overgehouden is journalist en filmmaakster Astrid Bussink. Ik noemde haar naam al eerder in de column over het ramptoerisme van CHAR. Astrid zou die dag gaan verhuizen en maakte de ramp van nabij mee. Haar huis werd totaal verwoest. Twee jaar geleden is Astrid terug naar de rampplek gegaan. Ze huurde een nieuw appartement en heeft een persoonlijk document gemaakt waarin ze ook alle complottheorieën de revue laat passeren. Ze bracht een bezoek aan de nu in het buitenland wonende en van brandstichting vrijgesproken André de Vries. Hij is min of meer ondergedoken en worstelt nog dagelijks met de nasleep. Dat geldt natuurlijk ook voor de nabestaanden van de slachtoffers. Astrid heeft een aangrijpende documentaire gemaakt die werd geselecteerd voor het internationale filmfestival te Rotterdam (IFFR). Op 13 mei wordt haar documentaire door de NPS uitgezonden.
- Het boek van Simom Vuyk: “De Waarheid achter de Vuurwerkramp”
