Ko van Dijk vertelt

Vandaag overleed Hans van Mierlo de medeoprichter van Democraten 66. Tijdens de opkomst van Pim Fortuyn moest ik regelmatig aan hem denken. En nu, met de grote successen van Wilders, spookt opnieuw Van Mierlo door mijn hoofd. Hans van Mierlo, Pim Fortuyn en Geert Wilders hadden alle drie met elkaar gemeen dat ze de politiek drastisch wilde veranderen. Pim werd die kans bruut ontnomen. Van Geert Wilders moeten we nog afwachten of hij daarin slaagt. Van Mierlo boekte in ieder geval wisselend succes met zijn niet alledaagse aanpak. Op het hoogtepunt in 1994 behaalde D66 24 zetels in de kamer. Om snel daarna weer af te zakken tot een kleine partij met 14 zetels. Het absolute dieptepunt was 2006. Lijsttrekker Pechtold vroeg zich toen af of het na 40 jaar misschien tijd werd om de partij op te heffen. Maar zie, in 2009 komt de herkansing. In de peilingen haalt D66 tussen de 18 en 24 zetels.

Belangrijk verschilpunt tussen Van Mierlo, Pim en Geert was vooral de elitaire opstelling van Van Mierlo; een tikje rebels maar wel met een goud randje. De club van Hans was niet voor het volk maar bood een alternatief tussen de VVD en de PvdA in. Kijken we op 44 jaar D66 terug dan waren Van Mierlo en Jan Terlouw de meest opvallende en succesvolste lijsttrekkers. Pechtold begint aardig in de richting te komen maar moet het vooral hebben van zijn tegenwicht richting Wilders. Zonder de opkomst van Wilders zou D66 misschien niet meer bestaan.

Dan komen we gelijk op de kracht van een lijsttrekker en vooral op zijn charisma. Duiken we terug in het verleden dan stemde je op de PvdA als je tot de arbeidersklasse behoorde. Een ondernemer stemde op de VVD en met een streng Christelijke achtergrond koos je voor de KVP, CHU of een andere godsdienstige partij. De lijsttrekker deed er minder toe dan de ideologie. De uitzondering was de linkse hoek. Denk aan communist Marcus Bakker bijvoorbeeld. Van Mierlo was alles behalve links en toch wist hij het volk voor zich te winnen. Voor mijn gevoel zette Van Mierlo de trend met zijn manier van presenteren. Een trend die werd overgenomen door de al even legendarische Joop den Uyl en Hans Wiegel.

Politici waren ineens geen saaie, stoffige heren in driedelig grijs kostuum maar mensen zoals jij en ik. Vooral de losse manier van optreden en de felle debatten, waarin de humor en het toneelspel niet ontbrak, gaven kleur en fleur aan de politiek. Van Mierlo was daar een meester in. Na de roerige jaren ’60 en ’70 brak het tijdperk van berusting aan. De spraakmakers van weleer verdwenen op de achtergrond. De politiek werd weer saai. Natuurlijk waren er wel een paar uitzonderingen zoals Wim Kok, de wolf in schaapskleren. En niet te vergeten de terugkomst van Hans van Mierlo in de politiek.

Maar pas met Pim Fortuyn herleefde de sfeer die zo kenmerkend was aan de periode die ik hierboven beschrijf. Ook de jaren na zijn dood zijn vriend en vijand het er over eens gebleven dat het de grote verdienste van Pim Fortuyn was de politiek in brede lagen van de bevolking tot het gesprek van de dag te maken.

Is Geert Wilders de nieuwe Hans van Mierlo of Pim Fortuyn? Los van zijn totaal andere persoonlijkheid en politieke standpunten, in zekere zin wel. Geert Wilders weet sinds de moord op Theo van Gogh de gemoederen danig bezig te houden. Hij mist het elitaire van Hans van Mierlo en de charme van Pim Fortuyn. Maar Wilders weet haarfijn wat er leeft onder het volk en legt de vinger op de zwerende wonde. Hij uit geen mooi geformuleerde volzinnen maar noemt de dingen die hem dwars zitten gelijk bij de naam. Sympathiek is zijn uitstraling allerminst. Dat zal hem ook niet interesseren. Wilders heeft een boodschap die vele aanspreken en anderen verafschuwen. Daarbij is Wilders een groot voorstander van bestuurlijke vernieuwing waarmee hij in de voetsporen treedt van Hans van Mierlo en Pim Fortuyn. Zal het Geert lukken zijn idealen te verwezenlijken? Dat valt nog te bezien. Ook Van Mierlo en zijn partij is het nooit gelukt om de democratisering die hen voor ogen stond er door te drukken. De gekozen burgemeester en het correctief referendum hebben het niet gehaald. We zullen moeten afwachten hoever Wilders komt.

Hans van Mierlo was op zijn manier een kleurrijke figuur. Berucht was zijn drankgebruik. Dat kostte hem waarschijnlijk zijn lever. Hij onderging een levertransplantatie waarmee hij uiteindelijk 10 jaar heeft geleefd (een zeldzaam lange tijd). Dramatisch was de moord op zijn schoonmoeder mevrouw van der Made-Six te Hilversum (1997) door een overvaller. In die tijd was Van Mierlo nog minister van Buitenlandse zaken. Onder zijn bewind voltrok zich het drama in Srebrenica. Beide tegenslagen hebben hem niet onberoerd gelaten.

Van Mierlo was een graag geziene gast in talloze praatprogramma’s. Naar zijn mening werd serieus geluisterd. Spraakmakend was ook zijn relatie en huwelijk met de 25 jaar jongere schrijfster Conny Palmen. Palmen, die eerder een hechte relatie had met Ischa Meijer, verliest met de dood van Hans van Mierlo een tweede grote liefde in haar leven. Ongetwijfeld kunnen we er binnenkort een boek over verwachten. Ik wens Conny, familie en vrienden van Hans sterkte met het verlies van deze zeer bijzondere persoonlijkheid.

Gepost door Ko van Dijk op maart 12th, 2010 om 00:29
Categorie: Politiek  |  Je kunt scrollen tot het eind van deze pagina en je commentaar posten. Pingen is niet toegestaan.