Nauwelijks is de digitale inkt van mijn vorige column opgedroogd of er is weer nieuws van het omroepfront. Bij LLink gaat definitief de stekker eruit. MAX mag blijven en bij de Telegraaf Media Groep steken ze de vlag uit. Het is gelukt om zowel Wakker Nederland als Powned toegelaten te krijgen tot het omroepbestel. Beide aspirant omroepen krijgen voor 5 jaar een licentie. Een verstandig besluit van de minister. Maar er zit wel een vreemd luchtje aan. Een van de voorwaarden voor toelating was dat de banden met Telegraaf verbroken zouden worden. Volgens het advies van het Commissariaat van de media aan de minister zouden aan die voorwaarden door WNL en Powned zijn voldaan.
De vraag is nu welke criteria worden gehanteerd. Amper twee dagen geleden kondigden de Volkskrant en de VARA een nauwe samenwerking aan. Dat bericht was de aanleiding voor mijn vorige column en komt met de toelating van Powed en WNL in een ander perspectief te staan. Voorkennis?
Als we over “banden” spreken doelt het Commissariaat van de media dan uitsluitend op financiële belangen? Blijkbaar, tenzij de VARA binnenkort op het matje geroepen wordt. Maar dan nog weet iedereen dat zowel Wakker Nederland als Powned een initiatief van de Telegraaf Media Groep zijn. Daar is ook nooit een geheim van gemaakt. Net zo min als de banden die de Telegraaf vele jaren bezat met de TROS.
Het voortbestaan van de TROS heeft aan een zijden draad gehangen. Deze grootste omroep van ons land blijkt al vele jaren de omroepwet te overtreden. Diverse programma’s worden gesponsord en dat mag niet. Het is zo de spuigaten uit gelopen dat de minister aan de TROS een denkbeeldig rode kaart heeft uitgedeeld. Aanleiding daartoe was het kinderprogramma Bibaboerderij dat gefinancierd werd door kruidenier C1000.
Dat de TROS een commercieel denkende omroep is zal niemand verbazen. Het ontstaan van deze omroepvereniging voert ons terug naar het eerste Nederlandse, commerciële televisiestation: het REM eiland. Opgericht door scheepsbouwer Cornelis Verolme met Joop Landré als zijn adviseur. Toen de regering een wetje aannam die het REM eiland kon verbieden begon Joop Landré een campagne voor een eigen omroep: de TROS. Er werden tientjesleden geworven en Nederland werd massaal lid.
De TROS was vernieuwend door Amerikaanse series en veel entertainment te presenteren. De programmering van de TROS werd door de andere omroepen smalend “vertrossing” genoemd. Maar snel werd duidelijk dat het publiek het stoffige geleuter van de gevestigde omroepen zat was. De TROS groeide als kool en bereikte in een sneltreinvaart de A-status. Tot op de dag van vandaag is de TROS onze grootste omroep.
Vooral in de jaren zeventig kreeg de TROS het stempel opgeplakt een verlengstuk van de VVD te zijn. Bekende coryfeeën zoals Wim Bosboom en Wibo van de Linden (inderdaad de vader van Kay ) gaven daar aanleiding toe met hun rechtse commentaren. Uit die tijd stammen ook de banden met de Telegraaf. Inmiddels is de TROS niet vernieuwend meer en ontbeert een eigen gezicht. Intern schijnt het al enige tijd te rommelen. Pogingen om commercieel te gaan door aansluiting te zoeken met het Belgische VTM mislukte evenals een samengaan met SBS6. In november 2006 stapte algemeen directeur Karel van Doodewaerd op na heftige conflicten over een nieuw te varen koers.
Hoewel de TROS op het nippertje gered is door Plasterk, kan ik me indenken dat er al lang een noodplan klaarligt voor het geval dat de licentie definitief wordt ingetrokken. Een samengaan met Powned en Wakker Nederland zou een alternatief kunnen zijn. Misschien moet de TROS ook eens aan de overkant van de Noordzee bij onze Engelse buren gaan kijken. Een joint venture met Living-tv (Virgin Media) bijvoorbeeld. Dat kanaal is zeer succesvol. Ze brengen een soort Lifestyle televisie wat we in ons land niet kennen. Living-tv richt zich op de doelgroep 18-45 jaar met bijzonder veel aandacht voor paranormale onderwerpen maar ook voor styling, spannende series, talkshows enz. Het programma-aanbod van Living-tv zou een mooie aanvulling kunnen zijn. En Virgin Media heeft veel geld.
De discussie over commercie en belangenverstrengeling zal juist met de komst van Powned en Wakker Nederland een hot item blijven. En of de TROS haar leven zal beteren valt te bezien. Ik denk dat er helemaal niets mis is met gesponsorde programma’s als de sponsor maar duidelijk herkenbaar is. We weten nu dat achter Pauw en Witteman de Volkskrant staat en de Telegraaf achter Powned en Wakker Nederland. Dat schept duidelijkheid over de ingenomen standpunten.
Toch zijn er programma’s denkbaar waarbij een sponsor op de achtergrond ongewenst is. Denk bijvoorbeeld aan medische voorlichting waarbij nadrukkelijk een medicijn wordt aanbevolen. Achteraf blijkt dan dat de fabrikant de sponsor is. Hier kan sprake zijn van valse voorlichting met verstrekkende gevolgen. Nieuws moet neutraal gebracht kunnen worden. Maar dat is al jaren niet meer het geval. Feitelijk zou je de actualiteitenrubrieken daartoe moeten verplichten en de overige programma’s toestaan van sponsors gebruik te maken. Want wat zou er op tegen zijn om een televisie registratie van Holiday on Ice te laten betalen door Coca Cola?
De absurde situatie doet zich nu voor dat een actualiteitenprogramma zoals Pauw en Witteman gekleurd wordt door de Volkskrant maar een amusementsprogramma voor kinderen niet gesponsord mag worden door C1000. Mac Donalds als sponsor weren zou meer voor de hand hebben gelegen. We willen immers gezonde voeding propaganderen, geen vette hap. Sponsoring kan prima zolang de boodschap van de sponsor geen schade aanricht bij de doelgroep waar het programma voor wordt gemaakt en in overeenstemming is met de programma-inhoud. Aan sponsoring moet dan wel de voorwaarde worden gesteld dat het ruimere budget niet besteed zal worden aan de exorbitante beloning van presentatoren maar aan het maken van betere programma’s.
