William G. Crush kreeg een briljant idee toen zijn werkgever, de Missouri, Kansas en Texas Railroad, haar 30-ton stoomlocomotieven besloot te vervangen voor meer geavanceerde 60-ton-eenheden. De verkoop van de 50 afgedankte stoomlocs liep niet volgens plan. William G. Crush bedacht een stunt om de aandacht te trekken. Misschien was hij geïnspireerd door zijn boezemvriend en wereldberoemd showman P.T. Barnum. Barnum overleed in 1891 dus kan hij deze stunt niet hebben bedacht.
Crush’s voorstel was om twee van de verouderde locomotieven te nemen en ze op een spoor met grote snelheid tegen elkaar te laten botsen. Het zou een spetterend vuurwerk geven en veel publiek trekken. Natuurlijk zou het plan goed worden voorbereid en alle risico’s voor de machinisten en de toeschouwers worden uitgesloten. De nagebootste ramp zou alle kranten halen en daarmee de naam van Missouri, Kansas en Texas Railroad, voorgoed in het geheugen vastleggen. Dat doel heeft Crush absoluut gehaald.
Texas Railroad was enthousiast en gaf Crush de leiding van het project. Drie locs werden gekozen en voorbereid voor de crash. Nummer 999 werd groen geschilderd met rode band en nummer 1001 rood met groene band. De reserve loc werd achter de hand gehouden voor het geval één van de twee ramplocs op het laatste moment dienst zouden weigeren. Niets zou aan het toeval worden overgelaten. De Brandweer werd ingeschakeld om de motoren van de locs te inspecteren en zo nodig te onderhouden.
Nu moest er nog bekendheid aan het spectaculaire evenement gegeven worden en de tickets verkocht. De twee ramplocs gingen op tournee door Texas. Er werden folders uitgedeeld en plakkaten opgehangen. De kranten begonnen er over te schrijven en overal waar de treinen stopten kwamen duizenden mensen ze bekijken. De kaartverkoop liep voorspoedig. Er zouden speciale treinen naar het “rampgebied” worden ingezet zodat zoveel mogelijk mensen het spektakel konden bijwonen.
De plek van het evenement was strategisch gekozen: een gebied 15 mijl ten noorden van Waco waar drie heuvels een natuurlijk amfitheater vormen. Er werd een compleet evenemententerrein bij aangelegd met tribunes voor genodigden en een grote circustent waar het eten en de drankjes werden geserveerd. Er werden zelfs twee waterputten geslagen met honderden kranen om het dorstige publiek van water te voorzien. Politici grepen het evenement aan om hun speeches te houden.
De organisatoren verwachtten tussen de 20.000 en 25.000 toeschouwers en bouwde een tijdelijk station voor de bezoekers. Op de dag van het evenement, 15 september 1896, was de belangstelling overweldigend en meer dan waarop gerekend. De speciale treinen zaten bomvol. Enkele dapperen reden mee op de daken van de auto’s. De schattingen lopen uiteen. Maar waarschijnlijk hebben 50.000 mensen het schouwspel bijgewoond. Voor die tijd een ongekend succes.
Natuurlijk was er bezorgdheid over de veiligheid. Vooraf werd er een speedtest met de locs uitgevoerd. Ook om te bepalen op welk moment de bemanning van de locs moest springen. Gerede bezorgdheid was er echter over de ketels. Zouden de ketels de crash overleven? Bij een crash kan de druk van de stoom niet meer weg en bestaat het gevaar dat de ketels exploderen. Het effect van een explosie was niet nauwkeurig te berekenen. Gewaarschuwd werd voor de ramp met het stoomschip Sultana in 1867. Daarbij kwamen 1700 mensen om. Gedeeltelijk doordat de stoomketel explodeerde. Maar er waren genoeg gevallen bekend van stoomlocs die tegen een muur crashten en waarbij er met de ketel niets gebeurde.
Het was duidelijk dat indien een of beide ketels zouden ontploffen tijdens de botsing het evenement te gevaarlijk zou zijn. Crush stapte naar de ingenieurs van ketelfabrikant Katy. Hem werd verzekerd dat de ketels van de locs waren bedoeld om breuken te weerstaan, zelfs in het geval van een high-speed crash. Gerustgesteld ging Crush verder met het evenement. Met uitzondering van de verslaggevers en genodigden werd besloten dat toeschouwers tot op 100 meter afstand van de crash werden toegelaten. Een leger van 300 politiemensen zou het toezicht houden.
Op de dag van de grote crash was William G. Crush helemaal in zijn element. Gezeten op een wit paard zou hij zwaaiend met zijn hoed het startsein geven. Maar allereerst moesten er nog foto’s van de locs worden gemaakt. Daartoe werden ze naar elkaar geschoven. Na de fotosessie gingen de locs terug naar hun startlocatie. Nu was het grote moment aangebroken waar iedereen op had gewacht. Alles was tot in de puntjes berekend. De snelheid waarmee de treinen tegen elkaar zouden botsen was 45 mijl. Ruim onder de gevarengrens van 90 mijl.
Het aanstormen van de twee stoomlocs leverde volgens de kranten van die dagen een machtig schouwspel op. De onheilspellende zwarte rookpluimen en het onophoudelijke loeien van de stoomfluit droegen bij aan het showelement. Maar toen kwam de klap. Even was het stil en net toen het publiek luid wilde applaudisseren voor het geslaagde spektakel kwam een tweede, veel harde knal. Alsof het was afgesproken explodeerden de twee stoomketels op hetzelfde moment. De lucht werd gevuld met rondvliegend metaal gelijk aan de uitwerking van een forse bom. Het publiek was onmiddellijk in paniek en vluchtte weg van de rampplek. Twee jonge mannen en een vrouw werden gedood. Zes andere mensen raakten ernstig gewond. Een van de officiële fotografen verloor een oog.
In ieder geval mislukte de stunt die als doel had de oude locs te slijten en positieve publiciteit te generen voor de Missouri, Kansas en Texas Railroad. Willem Crush werd diezelfde avond ontslagen. Maar de volgende dag alweer in dienst genomen want zelfs deze negatieve publiciteit bleek goed voor de omzet te zijn. De rampplek trok duizenden ramptoeristen en leverde dus opnieuw geld op. Texas Railroad ging zeer coulant met de schadeclaims om en betaalde alle vorderingen onmiddellijk in de hoop dat de crash spoedig vergeten zou worden. Iets waar onze regering nog iets van kan leren. Denk maar aan de afwikkeling van de Vuurwerkramp.
Ragtime componist Scott Joplin was zo onder de indruk van de gebeurtenissen dat hij de Great-Crush Collision schreef. Of hij zelf bij de ramp aanwezig was is onbekend.
Hoe moeilijk het effect van een explosie te berekenen is bleek een aantal jaren later. In 1912 wordt een stoomlocomotief klaargemaakt voor een rit. Op het spoorwegemplacement van Roundhouse in San Antonio ontstaat er een ketelbreuk om onbekende redenen. De explosie verwoest de meeste gebouwen op de spoorwegwerf en veel huizen in de omliggende buurt. Zelfs een huis en haar bewoner zeven straten verderop werden verpletterd door de voorkant van de locomotief, die als een weggeschoten projectiel uit de hemel viel. Naar schatting 32 mensen werden gedood en nog eens 50 gewond.
Bron: o.a. The Great Texas Train Crash
NB, het filmpje is niet van de originele crash maar knap nagemaakt.
