Ko van Dijk Vertelt

Mijn ouders lieten na hun dood niet veel spullen van waarde achter. Het enige dat een beetje geld had moeten opbrengen was een serie antieke Chinese wandbordjes afkomstig uit een erfenisje van mijn oudoom. Een taxateur had voor de Belastingen de bordjes veel te hoog geschat zo bleek toen ik ze probeerden te verkopen op het Internet. Ook de antiekhandel had geen interesse. Toch zijn de borden tweehonderd jaar oud maar dat zegt erg weinig. Het gaat erom wie ze heeft gemaakt. Al met al zou ik blij mogen zijn als mijn bordjes totaal 400,- euro opbrengen in plaats van de 4000,- zoals de eerste taxateur had verwacht. De bordjes staan nog altijd in mijn kast. Doe een bod!

Tussen de spulletjes van mijn ouders zat ook een setje oude, ongebruikte postkaarten. Het setje was leuk verpakt in een soort boekje met gegevens over de afbeeldingen en de maker, ene Han van Meegeren. Let wel, het was gewoon drukwerk. Het enige bijzondere dat ik er aan kon ontdekken was dus die aardige verpakking. De set bestond uit zes verschillende postkaarten helaas ontbrak er een. Dus was het setje Jammergenoeg niet compleet. Ooit had mijn moeder me die serie postkaarten laten zien. Ze was een groot bewonderaar van de schilder en verzekerde me dat zelfs die postkaarten eens geld waard zouden zijn. Dat leek me toen een overdreven voorspelling.

Nieuwsgierig naar de waarde van oude, ongebruikte postkaarten, speurde ik op het Internet naar handelaren en verzamelaars maar niet specifiek naar Han van Meegeren collectioneurs. De waarde van een postkaart varieert ergens tussen de 2 en 5 euro. Omdat er zo’n leuk boekje bij zat ging ik voor de hoofdprijs: 25 euro. Voor dat bedrag wilde ik verkopen. Ik plaatste een advertentie op Marktplaats. Er werd de eerste dagen geen enkel bod uitgebracht. Maar ineens was het raak. Drie mensen begonnen tegen elkaar op te bieden waarmee de biedingen ruim boven mijn vraagprijs uitkwamen. Een van de bieders blokkeerde moedwillig mijn advertentie door een bod boven de 400,- uit te brengen. Je kon destijds tot dat bedrag gratis adverteren. Werd er meer geboden dan moest je eerst betalen voor de advertentie weer herplaatst mocht worden.

Die merkwaardige biedgeschiedenis deed me besluiten op onderzoek te gaan. Allereerst zocht ik contact met Nederlands grootste handelaar in oude postkaarten. De man bekeek mijn kaarten en bood 2 euro per stuk. Ik had juist geschat. De maximale verkoopwaarde van het setje was 25 euro. Maar omdat ook hij verbaasd was over de biedingen op het Internet raadde hij me een specialist aan van een genormeerd veilinghuis. Hij deed met dat veilinghuis zaken voor etsen en tekeningen die hij naast postkaarten verkocht. De expert van het veilinghuis was welwillend. Hij bekeek het setje maar zag er geen heil in om het te veilen. Nee, dat was niets waard dacht hij. Maar toevallig kende hij een Han van Meegeren verzamelaar. Die moest ik maar eens bellen en zijn naam noemen.

De bewuste verzamelaar was enthousiast toen ik hem belde en over Van Meegeren begon. Hij stak gelijk van wal om mij uitvoerig voor te lichten over de in zijn ogen grootste schilder van de vorige eeuw. Maar toen ik hem vroeg of hij interesse in het setje postkaarten had was het antwoord nee. Hij ging alleen voor de echte werken van de meester maar gaf me toch een goede tip: misschien had de drukker wel belangstelling indien die nog zou bestaan.

De naam van de drukkerij annex uitgeverij stond op de kaarten. Het bedrijf bestond nog en was inmiddels in handen van de zoon van de oprichter. Deze man vertelde me de geschiedenis. Zijn vader was bevriend met Han van Meegeren. Toen van Meegeren in 1947 plotseling overleed, vond zijn vader een eerbetoon gerechtvaardigd. Met veel zorg stelde hij het boekje en de kaarten samen. De verkoop liep niet want van Meegeren was omstreden. Wat er met het restant gebeurd was kon hij mij niet zeggen. De hele affaire speelde zich ver voor zijn geboorte af maar zijn vader had het er vaak over gehad. Echter, hij had de kaarten nooit gezien en was tot aankoop bereid. Zijn maximale bod was 75 euro. Ik vertelde het bod in mijn achterhoofd te houden maar het toch nog een keertje op Marktplaats te proberen.

Ondertussen had ik een site in Amerika ontdekt met vintage postkaarten. Die gingen van de hand voor 75 dollar per stuk. Ik mailde de eigenaar en vertelde erbij dat deze kaarten en het setje zeldzaam zijn. De Amerikaan wilde tot 125 dollar gaan maar had meer belangstelling in pornokaarten uit het begin van de vorige eeuw want dat was pas echt zijn business. Zijn bod was zeer aantrekkelijk. Ik stond in dubio, verkopen of toch nog maar eens proberen op Marktplaats? Ik koos voor Markplaats en begon met 150 euro. De kans dat er nu nog iemand zou bieden achtte ik klein. Maar de bieders van de eerste keer hadden me snel gevonden en de prijs ging omhoog. 175, 200, 225 euro. Vol ongeloof keek ik de handel aan. Uiteindelijk bleef de meter op 275,- euro staan. Een waanzinnig bedrag voor vijf postkaarten.

Ik belde de bieder op en deelde hem mee dat hij de veiling gewonnen had. Hij was dolblij. Natuurlijk wilde ik weten waarom hij bereid was zo’n hoog bedrag te betalen voor gewone postkaarten. Zijn verklaring was verrassend. Geld om een echte van Meegeren te kopen bezat hij niet. Daarom besloot hij de grootste verzameling in de wereld aan te leggen van alles dat met van Meegeren te maken heeft gehad. Boeken, artikelen, reproducties enz. Dit setje was zeldzaam en hoorde natuurlijk in zijn museum thuis. Nadat hij het geld op tafel had gelegd vertrouwde hij me toe dat er tientallen zogenaamde echte meesters in musea hangen die in werkelijkheid door van Meegeren geschilderd zijn. “Maar dat weten de kunstkenners dan toch ook?” sputterde ik tegen. “Ja, natuurlijk. Maar niemand durft toe te geven ooit door van Meegeren te zijn beetgenomen. Bovendien zijn die stukken zwaar verzekerd.”

Han van Meegeren was niet alleen een enorm schilderstalent hij was ook de beste vervalser die er ooit heeft bestaan (althans, waar we het van weten) en een goede zakenman. De totale omvang van zijn werk is onbekend. Er moeten nog vele doeken in particuliere handen zijn. De eigenaren weten waarschijnlijk niet dat ze een originele Van Meegeren bezitten. Nadat Van Meegeren zelf bekend maakte een vervalser te zijn, hebben veel mensen zijn werk opgeborgen en als waardeloos bestempeld. Geheel ten onrechte want de man was een geweldige kunstenaar. Dat besefte de kunstwereld later ook. Immers, die vervalsingen waren in de eerste plaats ontstaan omdat Van Meegeren geen erkenning kreeg. Hij wilde aantonen dat de critici van zijn werken simpel te belazeren zijn. Daar slaagde Van Meegeren zo goed in dat hij koos voor het geld in plaats van de roem.

Bij zijn leven heeft Van Meegeren naar schatting 10 miljoen gulden verdiend. Omgerekend naar onze tijd: honderden miljoenen euro’s. De verwachting is dat een originele Van Meegeren in de toekomst wel eens de waarde van een Van Gogh kan benaderen. Het is slechts een kwestie van tijd.

• Site van een Han van Meegeren verzamelaar (niet de persoon in dit stuk genoemd)

Gepost door Ko van Dijk op augustus 2nd, 2009 om 17:45
Categorie: Verhalen  |  Commentaar geven en pingen is niet mogelijk.