Roda Scott op een Hammond B3 type A100 + Leslie142 ,
let vooral op de laatste 3 minuten…
Saxofonist Piet Noordijk (76) beklaagde zich over het schrale aanbod van authentieke jazz op het onlangs gehouden North Sea Jazz Festival. Noordijk, ook niet meer de jongste, vergeet gemakshalve dat vele groten uit de jazzwereld niet meer onder ons zijn.
Toen Paul Acket in 1976 zijn eerste NSJ organiseerde stond hem inderdaad een festival voor ogen met louter jazzmusici. Acket was ooit in de jazzwereld begonnen maar vergaarde een fortuin met het muziekblad Muziekexpres en als impresario van popartiesten. Op dat moment had hij nog concurrentie van de concertpromotors Lou van Rees en Charles Aerts. Met NSJ streefde hij deze twee heren min of meer voorbij. Lou had daar de meeste moeite mee. Voormalig operazanger Aerts was breder in zijn belangstelling. Hij had een voorliefde voor de Franse chansonniers.
In 1976 was de jazz wat populariteit betreft al jaren over haar hoogtepunt heen. Maar mede dankzij Paul Acket kwam er een hernieuwde belangstelling. Klinkende namen zoals: Sarah Vaughan, Count Basie, Dizzy Gillespie, Miles Davis en Stan Getz leefden nog en haalde Acket naar Den Haag toe. In de jaren die daarop volgde heeft vrijwel elke jazzmusicus van naam op het NSJ gestaan. Maar toen halverwege de jaren 80 de spoeling dunner werd besloot Acket op zijn festival meer muziekstijlen toe te laten. Na het overlijden van Acket in 1992 en de overname door Mojo werd die trend voortgezet. De naam North Sea Jazz dekt de lading niet meer. Maar de naam is een begrip en het festival een van de grootste ter wereld. Never change a winning team…
De criticasters gaan dikwijls voorbij aan betekenis van het woord jazz: een improvisatie gebaseerd op een muziekstijl van oorsprong afkomstig uit New Orleans. Wel, als je dat letterlijk neemt dan is jazz een ratjetoe van muziekstijlen, variërend van blues, gospel tot ragtime en latin. New Orleans was immers de stad van immigranten (Afrikaanse slaven). En zo ontstond New Orleans als bakermat van de gospelmuziek en later de blues. Uit de blues komen allerlei jazzstromingen voort waaronder dixieland.
Er is altijd sprake jazz-invloeden in de pop- en rockmuziek geweest, de laatste jaren zien we echter een toename. Denk maar aan het succes in ons land van Gard du Nord en Walter Hamel of de onvoorstelbare populariteit in Duitsland van Rogier Cicero. En niet te vergeten een groep als St Germain. Op de eerste cd’s van Jammiroquai horen we naast exotische klanken toch duidelijk jazz. Het mooiste voorbeeld heb ik altijd Buc Shot Le Fonque gevonden. Niet verwonderlijk als je weet dat achter die groep de broertjes Wynton en Branford Marsalis zaten. Ik noem enkele namen die me zo te binnen schieten maar deze lijst kan met gemak met tientallen andere worden aangevuld.
Blaasinstrumenten zijn typerend voor de jazzmuziek. Maar het Hammond orgel is dat ook. Wie Hammond zegt denkt dan onmiddellijk aan virtuoos Jimmy Smith. Hij was een legendarische toetsenist. Maar niet de enige. Jimmy McGriff was minstens zo goed als Smith. En dan één van de weinige vrouwen die de Hammond tot op de dag van vandaag bespeelt: Roda Scott. De hier genoemde organisten hebben allen een heel eigen stijl die je als liefhebber onmiddellijk herkend. Een stijl die alleen maar te verwezenlijken is dankzij de bijzondere kwaliteiten van het Hammond orgel in combinatie met de even legendarische Lesleybox. Een box waarin de speakers ronddraaien en zo het ruimtelijk geluid van de Hammond versterken.
De geschiedenis van Hammond gaat terug naar de jaren dertig van de vorige eeuw. Er ontstonden kleine kerkgemeenschappen en gospelgroepen. Daardoor was er behoefte aan een goedkoop kerkorgel. Laurens Hammond bedacht het zogenaamde toonwielorgel, een electromagnetisch syteem waarvan de werking je hier wordt uitgelegd.
Er waren verschillende types leverbaar met, al naar gelang de prijsklasse, meer of minder toonwielen. De bekendste is ongetwijfeld het topmodel de B3 met 96 toonwielen. Billy Preston, Matthew Fisher (Procol Harum), George Duke, Brian Auger en Roy Phillips (The Peddlers) maakten muziekgeschiedenis dankzij dit instrument. Maar dat was in de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw. Door de opkomst van de Minimoog en later de betaalbare synthesizers werd het loodzware (190 kilo) Hammond toonwielorgel naar de achtergrond verdreven.
Hammond ging zich toeleggen op de productie van lichte, moderne synthesizers van een uitzonderlijk hoge kwaliteit en orgels voor kerken en studio’s. Hammond moest ook wel want naast de professionele stageorgels zoals de B3, C3 en 110 had Hammond de particuliere markt in handen. In menige huiskamer stond een elektronisch orgel van Hammond. Dat was ooit een echte hype en een statussymbool. Die markt zakte nagenoeg helemaal in, voor Hammond het sein om zich volledig toe te leggen op de professionele gebruikers. Dat doen ze nog steeds.
Hammond, eigendom van autofabrikant Suzuki, staat voor kwaliteit en degelijkheid én een heel eigen, nooit geëvenaard geluid. Dat laatste is de reden waarom de oude Hammond B3 zich in een hernieuwde belangstelling mag verheugen. Gerestaureerde orgels brengen een vermogen op. Door de enorme vraag naar dit klassieke instrument heeft Hammond de productie van de B3 weer ter hand genomen. De constructie is lichter gemaakt de toonwielen zijn nu electronisch en er zit een harddisk in. De prijs van deze King onder de instrumenten is 26.000,- dollar. Voor de Lesleybox komt daar nog eens 3100 dollar bij.
Ook de elektrische piano van Fender Rhodes is terug. De geschiedenis van Rhodes zit anders in elkaar dan van Hammond. De Amerikaan Harold Rhodes is de uitvinder. Hij bouwde zijn prototype in de jaren veertig. In 1959 ging hij samenwerken met gitaarfabrikant Fender. Het werd pas lucratief voor Harold toen CBS Fender in 1964 overnam. De Rhodes was niet echt bedacht voor de professionals. Het was een goedkoop alternatief voor de veel duurdere, gewone piano. Maar voor bandjes was het een uitkomst. De verkoop nam een enorme vlucht. Er werden honderdduizenden geproduceerd door goedkope Mexicaanse arbeidskrachten. Tussen de modellen uit eenzelfde productielijn zaten soms enorme verschillen in geluid en kwaliteit. De levensduur was ook beperkt. Maar trof je een goed afgesteld exemplaar dan had je ook een geweldig instrument dat door geen enkele moderne synthesizer is voorbij gestreefd.
Fender stopte de productie van de Rhodes in 1984. Ook hier was de opkomst van de synthesizer debet aan. Maar net zoals de Hammond zich mag verheugen in een hernieuwde belangstelling is ook de opmars van Rhodes begonnen. Experts in restauratie hebben er een goed belegde boterham aan. Onderdelen zijn nog volop verkrijgbaar maar wat belangrijker is: een goede restaurateur kan de Rhodes beter maken dan hij ooit uit de fabriek geleverd is. Dat vind Joseph Brandstetter ook. Hij kocht alle rechten op en maakt sinds kort weer een nieuwe Rhodes piano.
Brandstetter stelt hogere eisen als destijds Fender aan zijn product. De uiterlijke kenmerken zijn gewijzigd. Of dat een pluspunt is weet ik niet. Hij oogt modern, mooi en strak en is in alle kleuren leverbaar. De mechaniek is echter identiek maar de onderdelen zijn sterk verbeterd. Afstelling en duurzaamheid staan nu voorop. Hij heeft een sterk verbeterde (ruisvrije) voorversterker, een ingang voor je laptop en een toon- galmregeling doormiddel van wieltjes. Kortom, de Rhodes is terug en hoopt op een langdurige verbintenis met de muziekwereld. Bekende Rhodes bespelers: o.a. Stevie Wonder, Jeff Lorber, George Duke, Joseph Zawinul, Duke Ellington en Herbie Hancock.
Blijft nog over de vraag waarom deze twee instrumenten zo bijzonder zijn. Het antwoord is vrij simpel: door de mechanische overbrenging van toetsen naar toongeneratoren kan de bespeler zijn eigen touch geven aan de sound. Vooral bij de Rhodes piano’s is dat merkbaar, geen enkele klinkt gelijk. Het wachten is nu nog op een return van de legendarische VOX AC30 Custom buizenversterker. Maar dat hoeft niet want deze klassieker wordt al 45 jaar onafgebroken op bestelling geproduceerd.
Zelf ben ik meer een liefhebber van Jimmy Smith http://www.youtube.com/watch?v=nLn6v0V3QUw. Deze man is gewoon virtuoos op het hammond
Het optreden van James Taylor vond ik tegelijkertijd een hoogtepunt en een dieptepunt. Een hoogtepunt vanwege de fantastische muziek en hoogstaande uitvoering ervan door een toch in mijn ogen wat ondergewaardeerde Taylor en gelijk een dieptepunt; want dit heeft werkelijk geen enkel raakvlak met jazz. Een uitstapje naar blues of latin kan nog wel maar dit was alleen om meer publiek te trekken. Onnodig want zonder zoiets kan dit festival het ook.
Ruud
Het ging er om wie zijn begeleidingsband was.
Taylor blaast dak eraf in Rotterdam Het North Sea Jazz Festival 2009 is uitverkocht.
Taylor is een superster maar wel een beetje tegen wil en dank. ‘Ik heb veel goede vrienden zoals Neil Young en Bob Dylan. Zij zeggen allemaal dat ze de poespas rondom hun persoon haten, maar ik weet wel beter. Zij gedijen in het licht, ik gedij slechts met mijn gitaar in mijn hand.’ Dit keer neemt hij een band mee met louter topmusici die terecht als Band of Legends worden neergezet. Hij laat zich begeleiden door ondermeer de legendarische drummer Steve Gadd, bassist Jimmy Johnson, keyboardspeler Larry Goldings en gitarist Michael Landau.
Ik ben zelf meer een liefhebber van Jimmy Smith
@Ruud, grappig dat je over Taylor begint want dat was nu precies wat ook bij mij opkwam toen ik hem zag spelen. Inderdaad, een geweldig concert maar niets met jazz te maken. En dat geldt natuurlijk ook voor Burt Bacharach. Alhoewel deze man zo belangrijk voor de muziek is geweest dat hij als icoon op elk festival past.
@Michael, ja die band was super maar speelde geen jazz.
@Peter, ik laat Roda Scott hier zien omdat ze nog leeft en optreedt. Smith was van een andere orde, dat ben ik wel met je eens.
@Michael. Inderdaad blaast ie het dak er af en was het een fantastisch concert. Liever Taylor dan die sterk overschatte BB-King. Vroeger had je in Rotterdam in de Doelen die bluesconcerten en heb ik heel wat beters gezien op dit gebied zoals Muddy Waters, Big Mamma Thornton, die eenarmige mondharmonicaspeler en nog veel meer. De zaal zat altijd vol maar niemand schijnt zich dit nog te herinneren.
Ach, het North Sea Jazzfestival. Ik heb het gevolgd vanaf het begin tot midden jaren negentig en voor het laatst in 1999. In Den Haag, want daar hoorde het en nergens anders! Ik heb iedereeen die wat betekende zien optreden en, inderdaa Ko, de meeste van die oude jongens zijn er niet meer en nu is het festival verwaterd. Het vindt plaats in de verkeerde stad en vaak met de verkeerde muziek. Waar is de tijd dat ik Miles Davis zag en hoorde optreden op het dakterras. Miles, mijn grootste favoriet op jazzgebied. Wat een avond, onvergetelijk!!! Jaar in jaar uit drie dagen feest in het Congresgebouw! En nu? Ik zwijg er verder maar over, soms is er een pareltje, maar over het algemeen??!! Niet (meer) my cup of tea!
Enkele jaren geleden heb ik Rhoda Scott kunnen bewonderen in Hoogland, tijdens een jubileumavond van de Nederlandse Hammondclub. Heel raar om in de concertlijst tussen Parijs, Toulouse etc ineens Hoogland (bij Amersfoort) te zien staan… Ik vond het concert erg goed, maar ze speelt nog steeds dezelfde nummers als 15 jaar geleden, een beetje op de automaat.
Als Hammond liefhebber wil ik graag de Haagse Sven Figee met zijn groep “Sven Hammond Soul” bij jullie onder de aandacht brengen. Hij heeft al meet div grote nederlandse en buitenlandse acts getoerd, en juist omdat hij zo vaak in het buitenland onderweg is, kunnen we hem niet zo vaak opzoeken. Hij laat z’n hammond dansen en brullen, speelt met onuitstaanbaar gemak.