Vele landen vieren de Kerst op kerstavond met een uitgebreid diner. Daarna ga je naar de nachtmis. Het maakt niet uit wat je de rest van het jaar wel of niet gelooft, een Kerst zonder een bezoekje aan de kerk is niet compleet. Ook in ons land zitten de kerken op kerstavond bomvol. Bij sommige kerken is de toeloop zo groot dat je lootjes moet trekken om binnen te kunnen komen. Bijna hetzelfde ritueel herhaalt zich op tweede kerstdag maar dan bij de woonboulevards. Een groter contrast is niet denkbaar.
Kerst is bovenal commercie. Op zoek naar oude prenten, waarop het kerstfeest zoals we dat nu kennen staat afgebeeld, kwam ik tot de ontdekking dat die niet bestaan. De kerstviering met kerstbomen, ballen, slingers, kaarsjes, de Kerstman en geschenken blijkt een laat 19e eeuwse uitvinding van Coca Cola te zijn. En heeft dus niets te maken met de geboorte van Christus en vrede op aarde maar wel alles met welbehagen.
Omdat we ons tijdens de kerstdagen overgeven aan de geneugten des levens, voelen we ons misschien een beetje schuldig en bezoeken we, bij wijze van boetedoening, de nachtmis. Of gaat het toch vooral om de sfeer? De rest van het jaar lopen we de kerk voorbij. Dat zit de kerk behoorlijk dwars en daarom bedachten de geestelijk leiders dit jaar een actie. Er hangen nu grote spandoeken met de tekst “welkom thuis”. Natuurlijk hopen ze daarmee te bereiken dat men wat vaker de kerk bezoekt. Ik vrees dat deze actie niet gaat werken. De kerk is verworden tot nostalgie en heeft voor de meeste mensen slechts de functie van een mooi decor. Je komt er uitsluitend om te trouwen, te rouwen of om de Kerst te vieren.
Het is minstens 17 jaar geleden dat ik op kerstavond een kerkdienst heb bezocht. Een vriendin van me wilde persé dat ik mee zou gaan. We waren aan de late kant en dus stonden we helemaal achteraan. De deuren van de kerk bleven open en het was behoorlijk koud. Er werd ons een papiertje in de handen gedrukt met daarop de teksten van de samenzang. Zingen kan ik sowieso niet, laat staan religieuze liederen. Mijn vriendin, opgevoed in een gelovig gezin, zong uit volle borst. Ik voelde me er verloren bij staan. Eenmaal weer thuis nam ik me voor dit nooit meer te doen.
Nu bezoek ik uitsluitend een kerkdienst om mijn steun te betuigen aan nabestaanden van een overledene. Dat wil niet zeggen dat ik niets met kerken heb. Ik kan absoluut genieten van de sfeer die sommige kerken uitstralen. Het zijn vaak prachtige monumenten die absoluut behouden moeten blijven. Ook op vakantie loop ik graag een oud kerkje binnen. Gefascineerd kan ik zijn door de gebrandschilderde ramen, het beeldhouwwerk en bouwstijl. Nieuwsgierig lees ik de teksten op de eeuwenoude grafstenen. Vreemd eigenlijk dat een kerk als toeristische trekpleister mij veel meer doet dan het doel waarvoor het Godshuis is bestemd.
Voor mij is de ultieme vering van kerstavond thuis bij de warme kachel met een goed glas wijn. Gelijktijdig besef ik dat er mensen zijn bij wie de kachel door geldgebrek niet behaaglijk brandt. Helaas kan ik me een dergelijke situatie heel goed indenken. Dan droom ik van de jackpot in de oudejaarsloterij. Zoveel geld zou ik nooit meer in mijn leven kunnen opmaken. Zo dacht een Belg in Riemst, winnaar van zeven en een half miljoen, er ook over. Hij is gisteren (figuurlijk) de straat op gegaan om de helft van zijn prijs weg te schenken aan mensen die van een uitkering moeten rondkomen. Iets voor een ander kunnen betekenen heeft veel meer inhoud dan hypocriet met z’n allen naar de kerstnachtdienst gaan. Die Belg heeft de kerstboodschap echt begrepen.
Voor iedereen een kerstgebed.